Nội dung chính
Thị trường lao động Mỹ đang chịu cú sốc khi AI và “hiệu quả” trở thành tiêu chuẩn mới, kéo theo mức tăng việc làm thấp kỷ lục trong năm 2025.
Sụt giảm việc làm năm 2025: Số liệu mới từ BLS
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy năm 2025 chỉ có 584.000 việc làm mới được tạo – con số gấp ba lần ít hơn mức trung bình hơn 2 triệu việc làm mỗi năm trong hai năm trước.
Trung bình mỗi tháng, thị trường chỉ bổ sung khoảng 48.000 vị trí, trong khi các số liệu tháng 10 và 11 đã được điều chỉnh giảm mạnh: tháng 10 từ mất 105.000 việc lên 173.000, tháng 11 từ tăng 64.000 việc giảm còn 56.000.
Ông Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận định: “Không có gì đáng chú ý trong báo cáo; tỷ lệ thất nghiệp và các chỉ số lao động ổn định, nhưng đà tăng trưởng đã chững lại rõ rệt.”
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% trong tháng 12, các nhà phân tích cho rằng phần lớn mức giảm xuất phát từ các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, chứ không phải là dấu hiệu sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
“Hiệu quả” – Tôn giáo mới của giới chủ
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một giá trị doanh nghiệp sang một “tôn giáo” tại Thung lũng Silicon và lan rộng khắp khu vực tư nhân trong năm 2025.
Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang thúc đẩy cuộc “đại san phẳng”: loại bỏ các tầng quản lý trung gian, thu gọn sơ đồ tổ chức và kết hợp AI để giảm chi phí. Đây là một canh bạc lớn khi các nhà lãnh đạo tin rằng sự kết hợp giữa AI và bộ máy tinh gọn sẽ mang lại lợi nhuận cao hơn cho cổ đông.
Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Tại Dell, AT&T và Verizon, các đợt sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.
Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng chịu áp lực. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã trở thành biểu tượng của chiến dịch này. Theo NBC News, trong năm 2025 khoảng 265.000 nhân viên liên bang mất việc, trong đó tháng 10 chứng kiến làn sóng sa thải mạnh nhất.
Nỗi bi quan của người lao động trí thức
AI đang thay thế công việc văn phòng, khiến tấm bằng đại học dần mất giá trị. Business Insider dẫn chứng câu chuyện của Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, đã nộp hàng trăm hồ sơ nhưng không nhận được phản hồi. “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn ý nghĩa gì,” cô chia sẻ.
Chatbot và AI tạo sinh ngày càng thành thạo trong viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính. Charley Kim, một nhân viên nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả thực tế: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn đó.”
Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Trong khi bức tranh tổng thể là tiêu cực, một số lĩnh vực vẫn tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội. Ngược lại, bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD – một con số Fed theo dõi chặt chẽ vì có thể là dấu hiệu áp lực lạm phát vẫn tồn tại, làm phức tạp quyết định lãi suất trong thời gian tới.
Một báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025) cho thấy gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng đa số chưa thấy tác động đáng kể đến lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE chỉ “thành công một chút”.
Với người lao động, chờ đợi kết quả của canh bạc này trở thành một xa xỉ. Abbey Owens, người đang tìm việc, cho biết: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống: tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào.”
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi bóng ma “hiệu quả” vẫn ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới Thung lũng Silicon.