Nội dung chính
An toàn thực phẩm đang trở thành vấn đề nhức nhối vì lỗ hổng thực thi và đạo đức kinh doanh suy giảm.
Trong bối cảnh luật pháp ngày càng hoàn thiện, thực tế vẫn chứng kiến hàng loạt vụ ăn cắp sức khỏe người tiêu dùng để đổi lấy lợi nhuận. Để chấm dứt hiện tượng này, cần khắc phục các kẽ hở trong cơ chế hậu kiểm và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Lỗ hổng trong thực thi Luật An toàn thực phẩm
Quyền bảo vệ sức khỏe và tính mạng là quyền cơ bản được Hiến pháp công nhận. Tuy nhiên, các vụ bê bối như Đồ hộp Hạ Long hay phát hiện ethylene oxide trong mì gói xuất khẩu đã cho thấy dù có khung pháp lý đầy đủ, việc giám sát vẫn còn yếu kém. Nguyên nhân không phải do thiếu quy định mà là do:
- Thiếu nguồn lực và năng lực thực thi của cơ quan quản lý.
- Đạo đức kinh doanh không được nâng cao, dẫn đến hành vi gian lận.
Cơ sở pháp lý hiện hành
Luật An toàn thực phẩm 2010 và Nghị định 115/2018/NĐ-CP quy định mức phạt lên tới 100 triệu đồng (cá nhân) và 200 triệu đồng (tổ chức), kèm biện pháp đình chỉ hoạt động. Điều 317 Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) cho phép phạt tối đa 20 năm tù cho tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Cơ chế hậu kiểm: Bước tiến hay kẽ hở?
Quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cho phép doanh nghiệp tự công bố chất lượng sản phẩm. Mặc dù đây là cải cách hành chính mang lại sự linh hoạt, nhưng thực tiễn cho thấy:
- Doanh nghiệp không tuân thủ đầy đủ, công bố thông tin sai lệch.
- Cơ quan quản lý thiếu nguồn lực, không thể bao quát toàn bộ thị trường.
- Kiểm tra theo kế hoạch định kỳ, thiếu tính đột xuất, dễ bị doanh nghiệp “đối phó”.
Phân quyền quản lý chồng chéo
Ba bộ chịu trách nhiệm: Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp & Môi trường. Sự chồng chéo trong thẩm quyền khiến việc thanh tra, kiểm tra trở nên lỏng lẻo, giảm áp lực buộc doanh nghiệp tuân thủ.
Đạo đức kinh doanh: Nguyên nhân cốt lõi
Theo góc độ tội phạm học, nhiều hành vi vi phạm là “cố ý vì vụ lợi”. Ví dụ, doanh nghiệp có thể tuân thủ chuẩn quốc tế cho hàng xuất khẩu nhưng lại dùng chất cấm trong sản phẩm nội địa, vi phạm Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. Hậu quả không chỉ là ngộ độc cấp tính mà còn kéo dài tới ung thư và các bệnh mãn tính.
Giải pháp đề xuất để ngăn chặn thực phẩm bẩn
1. Củng cố cơ chế hậu kiểm
Chuyển từ thanh tra định kỳ sang thanh tra đột xuất, lấy mẫu ngẫu nhiên trên thị trường. Áp dụng công nghệ phân tích nhanh (PCR, LC‑MS) để phát hiện chất cấm trong thời gian ngắn.
2. Siết chặt chế tài hình sự
Áp dụng quyết liệt Điều 317, coi vi phạm an toàn thực phẩm là tội phạm xâm phạm công cộng đặc biệt nguy hiểm. Không chờ đến khi có hậu quả chết người mới truy cứu.
3. Trách nhiệm cá nhân của lãnh đạo địa phương
Quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan quản lý tại địa phương; nếu để xảy ra vi phạm nghiêm trọng, phải chịu trách nhiệm kỷ luật và hình sự.
4. Luật hóa truy xuất nguồn gốc
Yêu cầu mọi doanh nghiệp áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (blockchain hoặc QR code) và công bố công khai trên nền tảng quốc gia. Điều này tạo tính minh bạch và giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin sản phẩm.
Kết luận
Chỉ khi khắc phục lỗ hổng thực thi, nâng cao đạo đức kinh doanh và áp dụng công nghệ giám sát hiện đại, chúng ta mới có thể bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì niềm tin vào thị trường thực phẩm. Bạn có ý kiến gì về việc siết chặt hậu kiểm? Hãy để lại bình luận và chia sẻ bài viết để cùng nhau nâng cao nhận thức.