Nội dung chính
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến công chúng về dự thảo Thông tư kế toán dành cho thị trường tài sản mã hóa, mở ra khung pháp lý cho giai đoạn thí điểm năm 2026.
Đặt vấn đề: Bộ Tài chính lấy ý kiến dự thảo Thông tư
Dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa hiện đang trong giai đoạn thu thập ý kiến. Đây là bước quan trọng để hiện thực hoá Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ, đồng thời lấp đầy khoảng trống pháp lý trong lĩnh vực kế toán tài sản số đang bùng nổ.
Cụ thể hoá Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và xác định bản chất tài sản mã hóa
Thông tư dự kiến sẽ có hiệu lực từ năm tài chính 2026, áp dụng cho các tổ chức cung cấp dịch vụ, phát hành và nhà đầu tư tổ chức trong nước. Nội dung trọng tâm là làm rõ bản chất kế toán của tài sản mã hóa, từ đó áp dụng các nguyên tắc ghi nhận, hạch toán và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với Chuẩn mực kế toán Việt Nam.
Khung pháp lý nền tảng
Dự thảo được xây dựng dựa trên Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, Luật Kế toán đã sửa đổi, và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán chịu trách nhiệm soạn thảo, tuân thủ quy trình rút gọn để đáp ứng nhu cầu thực tiễn nhanh chóng.
Định nghĩa tài sản mã hóa
Theo Nghị quyết 05, tài sản mã hóa không phải là tiền, không phải chứng khoán và không thuộc tài sản tài chính truyền thống. Nó là tài sản số có tài sản cơ sở thực, được kiểm soát bằng khóa riêng tư, có giá trị thị trường và chỉ giao dịch trên các sàn được cấp phép. Vì vậy, chúng được xếp vào nhóm “tài sản đầu tư phi tài chính”, tạo tiền đề cho việc lựa chọn khung kế toán thích hợp.
Khoảng trống kế toán trong giai đoạn thí điểm
Hiện hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam chưa có hướng dẫn chi tiết cho tài sản mã hóa. Bộ Tài chính nhấn mạnh việc ban hành Thông tư là cần thiết để thống nhất cách hạch toán, trình bày và công bố thông tin, bảo đảm tính minh bạch và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.
Dự thảo áp dụng cách tiếp cận thận trọng, dựa trên Chuẩn mực kế toán Việt Nam và Thông tư 99/2025/TT-BTC, đồng thời tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế như IFRS. Tùy theo mục đích nắm giữ và bản chất giao dịch, tài sản mã hóa có thể được ghi nhận là hàng tồn kho, tài sản vô hình hoặc nợ phải trả.
Nguyên tắc kế toán cho ba nhóm chủ thể tham gia thị trường
Tổ chức cung cấp dịch vụ (giao dịch, lưu ký, phát hành)
Đối với các tổ chức thị trường giao dịch, tự doanh, lưu ký hay nền tảng phát hành, doanh nghiệp sẽ áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp và thiết kế hệ thống chứng từ, sổ sách riêng biệt. Yêu cầu quan trọng là tách biệt hoàn toàn tài sản mã hóa và tiền của khách hàng khỏi tài sản của doanh nghiệp, đồng thời mở sổ chi tiết theo dõi từng khách hàng.
Tự doanh tài sản mã hóa
Nguyên tắc hạch toán tương tự như kinh doanh chứng khoán, bao gồm việc trích lập dự phòng rủi ro. Doanh thu từ dịch vụ lưu ký, quản lý, chuyển giao tài sản được ghi nhận vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ theo quy định hiện hành.
Tổ chức phát hành tài sản mã hóa
Tiền thu được từ việc phát hành tài sản mã hóa sẽ được ghi nhận như một khoản vay, chứ không phải vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay tại thời điểm phát hành. Cách xử lý này phản ánh đúng bản chất nợ tài chính tạm thời của nhà phát hành.
Nhà đầu tư tổ chức trong nước
Đối với nhà đầu tư là tổ chức, hạch toán sẽ dựa trên nguyên tắc đầu tư tài chính. Phân loại tài khoản và phương pháp ghi nhận phụ thuộc vào mục đích đầu tư và thời gian nắm giữ. Hiện Thông tư chưa mở rộng hướng dẫn cho nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài.
Thủ tục rút gọn, không tạo gánh nặng hành chính
Vì tính chất thí điểm và yêu cầu xử lý kịp thời, Bộ Tài chính áp dụng quy trình rút gọn khi xây dựng Thông tư. Văn bản tập trung vào các nguyên tắc kế toán cốt lõi, không đưa ra thêm thủ tục hành chính mới và không làm phát sinh nghĩa vụ bổ sung về nhân sự hay tài chính cho cơ quan quản lý.
Thông tư cũng không quy định riêng về chế độ kiểm toán; các tổ chức tham gia sẽ tiếp tục tuân thủ Luật Kiểm toán độc lập hiện hành và thực hiện kiểm toán nếu thuộc đối tượng bắt buộc.
Triển khai từ năm tài chính 2026
Theo kế hoạch, Thông tư sẽ có hiệu lực từ năm tài chính 2026 và kéo dài trong suốt giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Đây là bước nền tảng, tạo ra khung kế toán thống nhất, minh bạch cho một thị trường mới và đặt nền móng cho việc hoàn thiện thể chế trong các giai đoạn tiếp theo.
Ví dụ thực tiễn: Công ty ABC, một nhà cung cấp dịch vụ lưu ký, đã chuẩn bị hệ thống sổ sách riêng cho từng khách hàng và dự kiến sẽ áp dụng các nguyên tắc trên để giảm thiểu rủi ro pháp lý khi thị trường chính thức khai trương vào năm 2026.
Những thay đổi này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tăng cường niềm tin của nhà đầu tư, tạo điều kiện cho thị trường tài sản mã hóa phát triển bền vững.
Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về dự thảo Thông tư và theo dõi các cập nhật mới nhất tại trang web của Bộ Tài chính.